„Może z tego wyrośnie? Te sygnały warto sprawdzić.
Czasami pierwszym sygnałem nie jest zachowanie dziecka. Jest nim niepokój rodzica. Trudny do nazwania, często zagłuszany przez dobre rady i uspokajające komentarze. Coraz więcej specjalistów podkreśla jednak, że warto go nie ignorować.
To słyszy wiele rodziców
„Nie martw się.”
„Każde dziecko rozwija się w swoim tempie.”
„Mój syn też długo nie mówił.”
„Jeszcze ma czas.”
To zdania, które słyszało wielu rodziców. Najczęściej wypowiadane są z troski i dobrych intencji. Mają uspokoić, dodać otuchy i pomóc spojrzeć na sytuację z dystansem.
Problem pojawia się wtedy, gdy za tymi słowami znika coś bardzo ważnego – uważna obserwacja dziecka.
Bo choć rzeczywiście każde dziecko rozwija się we własnym tempie, są zachowania, którym warto przyglądać się szczególnie uważnie. Nie po to, aby szukać problemów, ale po to, aby lepiej rozumieć rozwój najmłodszych.
Rodzice zwykle zauważają więcej, niż im się wydaje
Wiele mam i ojców wspomina, że pierwsze wątpliwości pojawiły się znacznie wcześniej, zanim trafili do specjalisty. Nie potrafili jeszcze dokładnie określić, co ich niepokoi. Mieli jednak poczucie, że coś wygląda inaczej, niż się spodziewali. Może dziecko rzadziej reagowało na swoje imię. Może nie próbowało zwracać uwagi rodziców na zabawki lub ciekawe przedmioty. Może wydawało się mniej zainteresowane wspólną zabawą. Były to drobne obserwacje, które pojedynczo nie wydawały się znaczące. Razem tworzyły jednak obraz, który skłaniał do zadawania pytań. I właśnie w tym miejscu wielu rodziców zaczyna wątpić w siebie.
- Czy przesadzam?
- Czy porównuję swoje dziecko do innych?
- Czy nie szukam problemu tam, gdzie go nie ma?
To naturalne pytania. Jednak specjaliści podkreślają, że rodzicielska intuicja nie bierze się znikąd. Powstaje z codziennych doświadczeń, obserwacji i znajomości własnego dziecka.
Najtrudniej zauważyć to, czego nikt nas nie nauczył
Jeszcze do niedawna rozmowa o rozwoju dziecka koncentrowała się przede wszystkim wokół dużych osiągnięć.
- Pierwszego słowa.
- Pierwszego kroku.
- Pierwszego dnia w przedszkolu.
Znacznie rzadziej mówiło się o zachowaniach społecznych i komunikacyjnych, które pojawiają się dużo wcześniej i stanowią fundament późniejszego rozwoju. Tymczasem to właśnie one często dostarczają cennych informacji o tym, jak dziecko buduje relacje z otoczeniem.
- Czy próbuje dzielić uwagę z rodzicem?
- Czy naśladuje zachowania innych?
- Czy wykorzystuje gesty do komunikowania swoich potrzeb?
- Czy interesuje się ludźmi?
- Czy reaguje na swoje imię?
Dla specjalistów są to ważne elementy rozwoju społecznego i komunikacyjnego. Dla wielu rodziców to wiedza, z którą spotykają się dopiero wtedy, gdy zaczynają szukać odpowiedzi na własne pytania.
Nie chodzi o szukanie problemów
Jednym z największych wyzwań związanych z obserwacją rozwoju dziecka jest obawa przed niepotrzebnym niepokojem. Rodzice często słyszą, że nie warto analizować każdego zachowania i doszukiwać się trudności tam, gdzie ich nie ma. Eksperci są zgodni – nie o to chodzi. Świadoma obserwacja nie oznacza ciągłego oceniania dziecka. Oznacza zainteresowanie jego rozwojem. Pozwala lepiej rozumieć potrzeby. Dostrzegać postępy. Budować relacje.
A kiedy pojawiają się wątpliwości – szybciej szukać odpowiedzi.
Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi obserwatorami rozwoju swoich dzieci. To oni najczęściej jako pierwsi dostrzegają subtelne zmiany w sposobie komunikowania się, reagowania na otoczenie czy budowania relacji. Dlatego tak ważne jest wyposażanie ich w wiedzę i narzędzia, które pomagają lepiej rozumieć rozwój najmłodszych – podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha.
Pięć pytań, które warto sobie zadać
Właśnie z potrzeby wspierania rodziców powstała kampania społeczna „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.”. Jej celem nie jest diagnozowanie dzieci ani wywoływanie niepokoju. To prosty sposób na zwrócenie uwagi na zachowania szczególnie ważne dla rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.
Czy dziecko:
Z – Zwraca uwagę innych na przedmioty i zabawki?
N – Naśladuje zachowania innych?
A – Angażuje się w komunikację za pomocą gestów?
K – Kojarzy swoje imię i reaguje na nie?
I – Interesuje się ludźmi i odwzajemnia uśmiech?
Znajomość tych zachowań nie zastępuje specjalistycznej oceny. Pomaga jednak rodzicom lepiej rozumieć rozwój dziecka i świadomiej obserwować jego codzienne funkcjonowanie.
Wiedza daje poczucie sprawczości
Współcześni rodzice nie potrzebują kolejnych powodów do niepokoju. Potrzebują rzetelnej wiedzy. Takiej, która pomaga odróżnić fakty od internetowych mitów. Takiej, która pozwala zadawać właściwe pytania. Takiej, która daje poczucie sprawczości. Właśnie dlatego Fundacja Alpha udostępniła w Polsce aplikację ASDetect – bezpłatne narzędzie wspierające rodziców w obserwacji rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci.
Aplikacja pomaga zwracać uwagę na zachowania charakterystyczne dla kolejnych etapów rozwoju oraz lepiej rozumieć sygnały pojawiające się w codziennych sytuacjach. Nie zastępuje specjalisty. Nie stawia diagnozy. Pomaga obserwować.
Czasami warto zaufać sobie
Być może najważniejszym przesłaniem kampanii „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” jest to, że rodzice mają prawo zadawać pytania. Mają prawo obserwować. Mają prawo szukać odpowiedzi. Bo troska o rozwój dziecka nie jest przesadą. Jest częścią rodzicielstwa. A czasami jedno pytanie zadane odpowiednio wcześnie może otworzyć drogę do wsparcia, które zmieni naprawdę wiele.
Dowiedz się więcej
📱 Pobierz bezpłatną aplikację ASDetect:
https://asdetect.autyzmlublin.pl/
🎥 Obejrzyj webinar poświęcony wczesnemu monitorowaniu rozwoju dziecka:
Bo czasami najważniejszym sygnałem jest ten, który zauważa rodzic.
Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
