Mózg dziecka rozwija się bez przerwy. Dlatego szybka reakcja ma znaczenie
To nie są tylko kolejne etapy rozwoju. To czas, w którym kształtują się podstawy komunikacji, relacji społecznych i poznawania świata.
Jeszcze kilkanaście lat temu rodzice najczęściej słyszeli, że na rozwój dziecka trzeba po prostu poczekać. Dziś nauka mówi coś więcej. Nie zachęca do niepokoju ani do szukania problemów tam, gdzie ich nie ma. Pokazuje jednak, że pierwsze miesiące i lata życia są okresem wyjątkowym – takim, którego potencjału nie warto przegapić.
O znaczeniu tego czasu rozmawiały ekspertki podczas webinaru Fundacji Alpha „ASDetect jako narzędzie wczesnego monitorowania rozwoju dziecka”. Wśród zaproszonych gości znalazły się dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, dr Joanna Kwasiborska-Dudek oraz Agnieszka Sułkowska – specjalistki od lat zajmujące się wspieraniem rozwoju najmłodszych dzieci i ich rodzin.
Wnioski płynące z ich rozmowy są jednoznaczne: im więcej wiemy o rozwoju dziecka, tym lepiej potrafimy wspierać jego potrzeby.
Pierwsze lata to czas niezwykłych możliwości
Podczas webinaru zwracano uwagę na wyjątkową plastyczność mózgu małego dziecka.
To właśnie we wczesnym okresie życia powstają i wzmacniają się połączenia neuronalne odpowiedzialne za komunikację, relacje społeczne, rozumienie emocji czy uczenie się nowych umiejętności.
Choć rozwój trwa przez całe życie, to właśnie pierwsze lata są okresem największej dynamiki zmian.
Oznacza to, że codzienne doświadczenia dziecka – kontakt z rodzicami, wspólna zabawa, rozmowa, reagowanie na emocje czy budowanie poczucia bezpieczeństwa – mają ogromne znaczenie dla jego dalszego funkcjonowania.
Ekspertki podkreślały, że współczesna wiedza coraz wyraźniej pokazuje, jak silnie środowisko i relacje wpływają na rozwój najmłodszych dzieci.
Rozwój zaczyna się dużo wcześniej niż pierwsze słowa
Jednym z najczęściej powtarzanych podczas spotkania tematów było przekonanie, że komunikacja zaczyna się na długo przed pojawieniem się pierwszych słów.
Dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS zwracała uwagę, że rodzice często skupiają się na mowie, podczas gdy dużo wcześniej pojawiają się zachowania stanowiące fundament późniejszej komunikacji.
Dziecko obserwuje twarze bliskich.
- Nawiązuje kontakt wzrokowy.
- Reaguje na obecność innych osób.
- Próbuje dzielić uwagę z rodzicem.
- Naśladuje zachowania.
- Uczy się wykorzystywać gesty.
To właśnie te umiejętności budują podstawy późniejszych kompetencji społecznych i komunikacyjnych.
Jak podkreślała ekspertka, rozwój nie zaczyna się od pierwszego wypowiedzianego słowa. Zaczyna się od relacji.
Najważniejsze rzeczy dzieją się podczas codziennych sytuacji
Podczas webinaru zwracano uwagę na coś, o czym rodzice często zapominają.
Najważniejsze działania wspierające rozwój dziecka nie zawsze wymagają specjalistycznych narzędzi.
- Dzieją się podczas codziennych czynności.
- Podczas wspólnego czytania książki.
- Podczas zabawy na dywanie.
- Podczas spaceru.
- Podczas rozmowy.
- Podczas reagowania na emocje dziecka.
To właśnie wtedy dziecko uczy się komunikacji, budowania relacji oraz rozumienia otaczającego świata.
Ekspertki podkreślały, że rodzice nie muszą być terapeutami swoich dzieci. Wystarczy, że są uważnymi partnerami w codziennych interakcjach.
Jak zauważyć sygnały rozwojowe?
Coraz większa świadomość rodziców sprawia, że pojawia się również pytanie: na jakie zachowania warto zwracać uwagę?
Odpowiedzią na tę potrzebę jest kampania edukacyjna „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.”, realizowana przez Fundację Alpha.
Jej nazwa odnosi się do pięciu ważnych obszarów rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.
Czy dziecko:
Z – Zwraca uwagę innych na przedmioty i zabawki?
N – Naśladuje zachowania innych?
A – Angażuje się w komunikację za pomocą gestów?
K – Kojarzy swoje imię i reaguje, gdy jest wołane?
I – Interesuje się ludźmi i odwzajemnia uśmiech?
To zachowania, które pomagają budować relacje społeczne i rozwijać komunikację. Ich obserwacja nie służy diagnozowaniu, lecz lepszemu rozumieniu rozwoju dziecka.
Wiedza daje rodzicom poczucie sprawczości
Podczas webinaru wielokrotnie powracał również temat dostępu rodziców do rzetelnej wiedzy.
To właśnie dlatego Fundacja Alpha udostępniła w Polsce bezpłatną aplikację ASDetect – narzędzie wspierające obserwację rozwoju społecznego I komunikacyjnego dzieci.
Aplikacja powstała na bazie australijskiej metody SACS-R i pomaga rodzicom zwracać uwagę na zachowania charakterystyczne dla kolejnych etapów rozwoju dziecka.
Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS:
„Im wcześniej zauważymy ewentualne trudności i zintensyfikujemy relacje, tym skuteczniej dziecko będzie rozwijać się społecznie i komunikacyjnie”.
To zdanie dobrze podsumowuje najważniejsze przesłanie webinaru.
Nie chodzi o przewidywanie przyszłości dziecka. Nie chodzi o nieustanne ocenianie jego rozwoju. Chodzi o uważność. Bo pierwsze lata życia są czasem niezwykłych możliwości. A wiedza pozwala rodzicom wykorzystać je najlepiej, jak to możliwe.
Obejrzyj webinar ekspertów
Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć znaczenie pierwszych miesięcy i lat życia dziecka oraz dowiedzieć się, jak obserwować rozwój społeczny i komunikacyjny najmłodszych, obejrzyj zapis webinaru Fundacji Alpha:
👉 „ASDetect jako narzędzie wczesnego monitorowania rozwoju dziecka”
Więcej informacji o aplikacji ASDetect: https://asdetect.autyzmlublin.pl/
Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
