Zupa to jedna z najstarszych potraw, która pod różnymi postaciami obecna jest zasadniczo we wszystkich kuchniach świata. Ma ona postać wywaru i jako taka może być – w zależności od rodzaju – podawana w formie płynnej lub półpłynnej. W zdecydowanej większości przypadków zupa jest daniem gotowanym, choć istnieją także zupy podawane na zimno – przykładem tych drugich może być hiszpańskie gazpacho czy polski chłodnik litewski.
W sensie praktycznym większość zup stanowi wywar z warzyw właściwych dla danej zupy i mięsa, gotowanego zwykle razem z kośćmi. Wiele zup spożywa się z dodatkami, na przykład z makaronem (lub innymi wyrobami mącznymi, na przykład kluskami), kaszą czy ryżem. Ważny element wielu zup mogą stanowić dodatki mięsne (na przykład pulpety) czy jajka.
Zupy można podzielić na wiele rodzajów, gdzie czynnikiem kategoryzującym nie są wyłącznie jej główne czy poboczne składniki. Przez wzgląd na temperaturę podania wyróżnia się zupy gorące (większość) czy zimne – chłodniki i niektóre zupy owocowe. Przez wzgląd na konsystencję potrawy z kolei zupy można podzielić na płynne, półpłynne i kremy.
Najistotniejszym czynnikiem determinującym rodzaj zupy dla smakoszy na całym świecie będzie jednak to, czy jest to zupa zagęszczana czy nie. Jeśli jest, to istotny będzie także czynnik zagęszczający. Do najczęściej stosowanych składników w tym zakresie należy mąka i śmietana.
Zupy zajmują w polskiej kulturze wyjątkowe miejsce, wynikające z tradycji. Zwyczajowo zupa stanowi pierwsze danie obiadu. Do najpopularniejszych zup w Polsce należy rosół, zupa pomidorowa, żurek i barszcz. Często jadana jest także zupa ogórkowa, krupnik, zupa jarzynowa, zupa grzybowa czy kapuśniak. Wśród zup na zimno króluje chłodnik litewski.
Jeśli zaś chodzi o najpopularniejsze zupy na świecie, to wymienić można przede wszystkim te pochodzące z krajów azjatyckich, takie jak ramen (w wielu wariantach) czy tom kha.
Według rankingu Taste Atlas, najlepsza zupa na świecie to pochodząca z Paragwaju zupa bori – bori, znana również jako zupa paragwajska. Na drugim miejscu znalazł się japoński ramen, a na trzecim inny z wariantów tej zupy, również japoński tonkotsu ramen. Czwarte miejsce zdobyła tajska zupa tom kha, a pierwszą piątkę zamknął rawon – zupa wywodząca się z Indonezji.
Na liście najlepszych zup na świecie znajdują się także polskie akcenty. Na czternastym miejscu znajduje się żurek, który jeszcze na początku 2023 roku zajmował zaszczytne drugie miejsce. Wówczas na liście 100 najlepszych zup świata w pierwszej jej połowie mogliśmy znaleźć także rosół, zupę borowikową i barszcz czerwony.
Pokaż więcej
Mrożenie to jeden z najwygodniejszych sposobów na ograniczenie marnowania jedzenia. Ugotowaną zupę, sos czy potrawkę można podzielić na porcje i przechowywać w zamrażarce przez kilka miesięcy. Najważniejsze jest jednak szybkie schłodzenie potrawy, odpowiednie opakowanie i bezpieczne rozmrażanie. Nie wszystkie dania zachowują po zamrożeniu taką samą konsystencję, dlatego warto wiedzieć, które najlepiej nadają się do przygotowywania zapasów.
Jesienią trudno o lepszy obiad niż gorąca, aromatyczna zupa krem. Szczególnie dobrze sprawdza się zupa dyniowa z imbirem i pomarańczą, która łączy delikatną słodycz warzywa z pikantną nutą przypraw. Wystarczy niewielka ilość świeżego imbiru i pół szklanki soku pomarańczowego, żeby zwykły krem nabrał zupełnie innego charakteru. Najważniejsze jest jednak zachowanie odpowiednich proporcji, by żaden składnik nie zdominował smaku.
Seler korzeniowy nie musi być jedynie dodatkiem do rosołu czy tradycyjnej sałatki jarzynowej. Można przygotować z niego delikatną, kremową zupę, która zachwyca subtelnym aromatem i aksamitną konsystencją. Wystarczy podsmażyć warzywo z cebulą, ugotować do miękkości i połączyć ze śmietanką. Całość nie wymaga wielu składników, a sam seler potrzebuje zaledwie około 15 minut gotowania.
Jesienią trudno o bardziej aromatyczny obiad niż gorąca zupa krem. Szczególnie interesująca jest zupa z pieczonych ziemniaków i czosnku, którą można przygotować na bulionie drobiowym lub rosole pozostałym z poprzedniego dnia. Pieczenie nadaje warzywom głębszy smak, a śmietana sprawia, że zupa staje się aksamitna. Czosnek zawiera związki siarkowe, choć samo jedzenie takiej potrawy nie gwarantuje ochrony przed infekcjami.
Zupa ogórkowa potrafi wyjść blada i wodnista, jeśli zabraknie w niej odpowiedniego mięsa. Od lat gotuję ją tylko na jednym rodzaju, który daje głęboki, dymny aromat bez godzin gotowania wywaru. Przepis mam od babci, a ja tylko skróciłem go tak, żeby zmieścić się w pół godziny.
Flaki kojarzą się z całym dniem stania przy garnku, a ja robię je w czasie, w jakim inni ledwo zdążą pokroić warzywa do rosołu. Sekret nie tkwi w żadnym specjalnym przyprawieniu, tylko w tym, jakie flaki trafiają do garnka na starcie. Pokazuję, jak przygotować porządną, rozgrzewającą porcję bez wielogodzinnego gotowania.
Uwielbiam krupnik, zwłaszcza jesienią, kiedy na zewnątrz jest chłodno i deszczowo. Krupnik na mięsie z kaszą i warzywami doskonale rozgrzewa w pochmurne dni i syci na wiele godzin. Zupę gotuję tak, jak moja babcia.
Barszcz, który blednie podczas gotowania, to problem znany chyba każdemu, kto przygotowuje go na święta. Zamiast głębokiej, rubinowej czerwieni na talerzu często ląduje coś w odcieniu różowo-brązowym, mimo że buraków w garnku wcale nie brakowało. Pokażę wam, jakie składniki i jeden trik stosowany na końcu gotowania przywracają barszczowi intensywny kolor.
Do tej pory zupę pieczarkową gotowałam z ziemniakami lub podawałam ją z ugotowanym makaronem, głównie świderkami. Odkąd jednak podałam ją z szybkimi pierogami, nie zjem już tej zupy inaczej.
Domowa zupa buraczkowa to jeden z tych obiadów, które przywołują wspomnienia dzieciństwa. Ma piękny, rubinowy kolor, delikatnie słodki smak i przyjemną, kremową konsystencję. Sekretem są świeże buraki, śmietana i odrobina soku z cytryny, który przełamuje naturalną słodycz warzyw. Wystarczy odpowiednio połączyć te składniki, żeby przygotować aromatyczną zupę na chłodne dni.
Zupa z buraków i jabłek to nietypowe połączenie, które zaskakuje smakiem i intensywnym kolorem. Słodko-kwaśne jabłka przełamują ziemisty smak buraków, a odrobina kminku podkreśla aromat warzyw. Do jej przygotowania wystarczy kilka prostych składników. Jeśli wykorzystamy wcześniej ugotowane buraki, cały obiad będzie gotowy w około 30 minut.
Gęsta grochówka to jedna z tych zup, które potrafią zastąpić cały obiad. Najlepsza jest taka, w której łyżka niemal stoi, a każdy kęs wypełnia aromat wędzonki i majeranku. Sekretem idealnej konsystencji jest długo gotowany groch łuskany, który stopniowo się rozpada i naturalnie zagęszcza wywar. W połączeniu z golonką, boczkiem i kiełbasą tworzy wyjątkowo sycące danie.
Rosół to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich zup, ale 300 lat temu przygotowywano go nieco inaczej. W przepisie z 1682 roku pojawiały się składniki, których dziś raczej nie dodajemy do niedzielnego wywaru. Mowa między innymi o kwiacie muszkatołowym, rozmarynie i cytrynie. To właśnie one nadawały potrawie charakterystyczny aromat.
Kiedy za oknem robi się zimno, najchętniej sięgam po gęste, rozgrzewające zupy. Jedną z moich ulubionych jest tradycyjny krupnik z kaszą jęczmienną, który pamiętam jeszcze z dzieciństwa. Nie tylko świetnie smakuje, ale też dostarcza błonnika i pomaga zaspokoić głód na dłużej. Sekret tkwi w odpowiednio dobranej kaszy i kilku prostych przyprawach.
Prosta, tania i tak pożywna, że nie jest potrzebne już drugie danie. To idealna zupa na jesienne chłody. Dzięki aromatycznym dodatkom cudownie rozgrzewa od środka. Zupę gotuję od razu na dwa dni, to duża oszczędność czasu, a na drugi dzień danie jest jeszcze lepsze.
Na Wszystkich Świętych zawsze szukam pomysłu na obiad, który rozgrzeje po długim spacerze po cmentarzu. W tym roku zamiast tradycyjnego rosołu przygotuję zupę gołąbkową z pulpetami i ryżem. Łączy smak klasycznych gołąbków z wygodą dania jednogarnkowego. Jest sycąca, aromatyczna i pełna warzyw, a jej przygotowanie jest znacznie prostsze niż zawijanie kapusty.
Obierki z marchewki, pietruszki i selera najczęściej lądują w koszu na śmieci, a to ogromny błąd. Możemy wykorzystać je w kuchni na kilka sposobów. Zrobimy z nich domowy kucharek do doprawiania dań, smakową oliwę do sałatek i pieczywa, a także chrupiącą przekąskę.
Zrobiłam w Lidlu zakupy za 28,63 zł. Kupiłam kiszoną kapustę, boczek wędzony, włoszczyznę i z tych produktów przygotowałam genialny obiad dla całej rodziny. Kapuśniak cudownie rozgrzewa i wzmacnia odporność.
Co roku przed Halloween setki tysięcy dyń trafiają do koszy razem z miąższem, który ktoś wydrapał w środku, żeby zrobić lampion. Szkoda, bo ten sam miąższ, który większość osób traktuje jak odpad, spokojnie nadaje się na zupę, pieczone przekąski albo zapas na zimę.
Listopadowy chłód i kilka godzin spędzonych na cmentarzu to idealny moment na coś gorącego, sycącego i niewymagającego ostatniej chwili przy garnku. Krupnik to zupa, która czeka cierpliwie na kuchence, gotowa do podania, kiedy tylko wrócicie do domu. Mój przepis różni się od wersji z dzieciństwa jednym drobiazgiem, ale właśnie on robi różnicę w smaku.
Prawdziwy barszcz wigilijny zaczyna się nie w garnku, a w słoiku. Kluczem do jego głębokiego, charakterystycznego smaku, przyjemnej kwaskowatości i wszystkich prozdrowotnych właściwości jest własny, domowy zakwas. To właśnie on odróżnia zupę "z worka" od tradycyjnego dania, które pachnie dzieciństwem i prawdziwymi świętami. Proces jego tworzenia jest prosty, wymaga jednak dwóch kluczowych składników: dobrych produktów i odrobiny cierpliwości. To właśnie ta cierpliwość, podszyta szacunkiem dla tradycji, stanowi o wyjątkowości barszczu, który robiła twoja babcia.
Co można dodać do zupy pomidorowej zamiast śmietany? Niektórzy dodają jogurt, ja natomiast od dawna zabielam pomidorówkę wyłącznie mlekiem kokosowym, wychodzi najlepiej na świecie.
Wigilijny stół rządzi się swoimi prawami. Barszcz z uszkami, karp, makowiec – wszystko znane, przewidywalne i bezpieczne. Ale są domy, w których tradycja ma drugą, mniej oczywistą twarz. Cichą, nocną, wyciąganą dopiero wtedy, gdy dom już śpi, a święta naprawdę zaczynają smakować.
Pierwszego listopada po całym dniu na cmentarzu najbardziej brakuje mi ciepła, nie tylko w rękach, ale i w brzuchu. Mam na taki wieczór jeden sprawdzony przepis, który wracał w mojej rodzinie z roku na rok i który stawiam na stole, gdy wszyscy wracamy zziębnięci i głodni. To żurek na białej kiełbasie, gotowy, zanim zdążycie się przebrać z grubej kurtki.
Przez lata gotowałem zupę jarzynową tak jak wszyscy - z wodą w garnku od pierwszej minuty. Dopiero gdy pewnego dnia zabrakło mi czasu na przygotowanie bulionu, przypadkiem odkryłem, że kapusta, por i pomidory potrafią same wytworzyć cały płyn, jakiego potrzeba. Efekt zaskoczył mnie bardziej, niż się spodziewałem - zupa wyszła gęstsza, bardziej skoncentrowana w smaku i ani trochę nie przypominała wodnistej jarzynówki.
Jest gęsta, maślano- pikantna z delikatną, orzechową nutą. Zupa z rydzów ma wyraźny smak i jest doskonałą propozycją na szybki, jesienny obiad. Cudownie rozgrzewa w deszczowe dni.
Zupa rybna po kaszubsku charakteryzuje się prostotą, ale i fantastycznym smakiem. Esencjonalny wywar z białych ryb, warzywa, śmietana i świeże zioła to przepyszne połączenie.
Pogoda zmienia się szybciej, niż się spodziewaliśmy. Od niedzieli 4 października napłynie do Polski wyraźnie chłodniejsze powietrze, a w ciągu dnia termometry w wielu regionach pokażą zaledwie 7-9 stopni. Mam na to jeden sprawdzony sposób - kuchnię włączam na pełne obroty i gotuję to, co naprawdę rozgrzewa.